Ένας προϊστορικός «γίγαντας» μήκους 11,6 μέτρων και ύψους σχεδόν 4 μέτρων ετοιμάζεται να αλλάξει χέρια. Ο λόγος για τον «Gus», έναν από τους μεγαλύτερους και πιο ολοκληρωμένους σκελετούς Tyrannosaurus rex που έχουν ανακαλυφθεί ποτέ, ο οποίος βγαίνει στο σφυρί από τον οίκο Sotheby’s στη Νέα Υόρκη. Με την αξία του να εκτιμάται ότι μπορεί να αγγίξει ή και να ξεπεράσει τα 30 εκατ. δολάρια, η επικείμενη δημοπρασία πυροδοτεί ένα κύμα οργής και απόγνωσης στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα.
Για τους παλαιοντολόγους, η πώληση αυτή δεν είναι μια απλή εμπορική συναλλαγή, αλλά ένα ακόμη «έγκλημα» που στερεί από την ανθρωπότητα ένα αναντικατάστατο κομμάτι της ιστορίας της Γης, προκειμένου αυτό να καταλήξει ως ένα πανάκριβο «διακοσμητικό» status symbol στην έπαυλη κάποιου υπερπλούσιου ιδιώτη.
Ένα «τέρας» 30 εκατομμυρίων χωρίς επιστημονική ταυτότητα
Ο Gus ανακαλύφθηκε το 2021 στο Hell Creek της Νότιας Ντακότας, μια περιοχή-θρύλο για τα απολιθώματα δεινοσαύρων. Αποτελείται από 183 αυθεντικά οστά, έχοντας πληρότητα περίπου 61% βάσει αριθμού οστών και έως 80% βάσει μάζας. Φέρει μάλιστα πάνω του σημάδια από μάχες και κατάγματα που ο δεινόσαυρος κατάφερε να ξεπεράσει, στοιχεία που θα μπορούσαν να δώσουν μοναδικές απαντήσεις για τη ζωή των αρπακτικών του παρελθόντος.
Ωστόσο, καμία επιστημονική μελέτη δεν έχει δημοσιευτεί –και ούτε πρόκειται να δημοσιευτεί– για τον Gus. Ο λόγος είναι απλός: Oι κανόνες δεοντολογίας των επιστημονικών φορέων, όπως η Εταιρεία Παλαιοντολογίας Σπονδυλωτών (SVP), απαγορεύουν ρητά στους ερευνητές να μελετούν δείγματα που ανήκουν σε ιδιώτες. «Αν πουλήσεις κάτι, γενικά χάνεται για την επιστήμη», προειδοποιεί ο Stuart Sumida, καθηγητής βιολογίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. «Κανένα έγκριτο περιοδικό στον κόσμο δεν θα δημοσιεύσει μελέτη για ένα απολίθωμα που δεν φυλάσσεται σε δημόσιο ίδρυμα, ελεύθερα προσβάσιμο για όλους».
Η «ψευδαίσθηση» της προσφοράς στην επιστήμη
Η πλευρά των εμπορικών παλαιοντολόγων και των οίκων δημοπρασιών υποστηρίζει πως χωρίς τα ιδιωτικά κεφάλαια, αυτά τα απολιθώματα θα είχαν χαθεί και θα είχαν διαβρωθεί από τον χρόνο στο έδαφος. Η Cassandra Hatton, αντιπρόεδρος του Sotheby’s, επισημαίνει μάλιστα πως «όλα τα μεγάλα μουσεία του κόσμου ξεκίνησαν από ιδιωτικές συλλογές».
Οι ακαδημαϊκοί παλαιοντολόγοι, όμως, αποδομούν πλήρως αυτό το επιχείρημα. Όπως εξηγεί ο David Hone, αναπληρωτής καθηγητής ζωολογίας στο Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου, τα μουσεία θα μπορούσαν κάλλιστα να ανασκάψουν αυτά τα δείγματα με ένα ελάχιστο κλάσμα του κόστους της δημοπρασίας –αν οι ιδιοκτήτες της γης συνεργάζονταν μαζί τους αντί για τις εμπορικές εταιρείες.
«Μην προσποιείστε ότι προσφέρετε υπηρεσία στην επιστήμη πληρώνοντας 50 εκατομμύρια δολάρια για να βάλετε έναν T. rex στο σπίτι σας», τονίζει αιχμηρά ο Hone. «Αν βρείτε μια σπάνια Ferrari σε έναν αχυρώνα, την αποκαταστήσετε και την κλειδώσετε στο σπίτι σας, αυτό δεν προσφέρει τίποτα στους λάτρεις των αυτοκινήτων. Απλώς σας ανήκει».
«Μπορείς να τον κοιτάς, αλλά όχι να τον μελετήσεις»
Ακόμα και στην περίπτωση που ένας αγοραστής αποφασίσει να δανείσει το απολίθωμα σε κάποιο μουσείο –όπως συνέβη με τον Στεγόσαυρο «Apex» που αγοράστηκε από τον δισεκατομμυριούχο Ken Griffin και εκτίθεται στη Νέα Υόρκη– το πρόβλημα δεν λύνεται.
Για να μελετηθεί επιστημονικά ένα απολίθωμα, πρέπει να αναλυθεί οστό-οστό ξεχωριστά, καθώς και ο τρόπος που ήταν θαμμένο στο έδαφος. «Μόλις συναρμολογηθεί, στηθεί σε μια εντυπωσιακή στάση για να φαίνεται όμορφο και καλυφθεί με γύψο και μπογιά στα σημεία που έλειπαν, ο σκελετός γίνεται πλέον αδύνατο να μελετηθεί. Ο Gus έχει στηθεί για να είναι "ελκυστικός" στον αγοραστή. Είναι πλέον επιστημονικά άχρηστος», εξηγεί ο Sumida.
Το μεγαλύτερο αγκάθι σε αυτή την εμπορευματοποίηση είναι η ίδια η εγκυρότητα της επιστήμης, η οποία βασίζεται στην επαναληψιμότητα των πειραμάτων και των παρατηρήσεων. Αν ένας επιστήμονας καταλήξει σε ένα συμπέρασμα, άλλοι ερευνητές πρέπει να έχουν μόνιμη και ελεύθερη πρόσβαση στο ίδιο ακριβώς εύρημα για να το επιβεβαιώσουν ή να το καταρρίψουν.
«Δεν μπορούμε να ζούμε σε έναν κόσμο όπου κάποιος ολιγάρχης θα κάνει τον "πορτιέρη", αποφασίζοντας ποιος επιστήμονας θα δει το απολίθωμα και σε ποιον θα απαγορευτεί η πρόσβαση επειδή, για παράδειγμα, δεν του αρέσουν οι πολιτικές του απόψεις», δηλώνει ο Steve Brusatte, καθηγητής παλαιοντολογίας στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου.
Με τις τιμές των δημοπρασιών να έχουν ξεφύγει σε δυσθεώρητα επίπεδα –με φήμες για ιδιωτικές πωλήσεις που ξεπερνούν ακόμη και τα 50 εκατομμύρια δολάρια– κανένα δημόσιο ίδρυμα ή μουσείο στον κόσμο δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τους κροίσους της Silicon Valley ή της Wall Street.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών